بادبادك

اصل و قدمت گياه انجير

وطن اصلي درخت انجير، تمدن قديم يعني همان آسياي غربي و كشورهاي اطراف مديترانه است. و در ايران روستاي سمنگان يا سمغان نيز نام برده شده است، و به همين جهت آن را جزء ميوه‌هاي مناطق نيمه گرم طبقه‌بندي مي‌كنند. درخت انجير، به ويژه نوع خود رو يا كوهستاني آن كه به انجير كوهي معروف است بسيار قديمي ست. نكته بسيار جالب در مورد اين ميوه اين است كه باستان‌شناسان عقيده دارند، نخستين محصول زراعي بشر در ?? هزار و ??? سال پيش مي‌باشد. از اين رو نخستين ميوه پرورش يافته دست انسان بوده و هزار سال قبل از زراعت گندم، جو و بنشن در خاورميانه كشت ميشده است. آثار اين درخت در اواخر دوران دوم زمين شناسي (كرتاسه) ديده شده و در دوران چهارم در اطراف درياي مديترانه مورد كشت قرار گرفته است.

گفته مي‌شود كاشت انجير، از ???? تا ???? سال پيش از ميلاد مسيح در مصر باستان نيز مرسوم بوده است. در حال حاضر بزرگترين انجيرستان ديم جهان در استان فارس و در شهرستان استهبان قرار دارد.

انجير در يونان باستان هم از منظر خوراكي و هم از منظر دارويي ارزشمند بوده و به عنوان يك منبع غذايي براي فصل زمستان مد نظر قرار گرفته است.  روميان نيز اين درخت را با اعتقادات مذهبي خود درآميخته و آن‌ را نشانه سعادت، پيشرفت و ترقي روز افزون مي‌دانسته‌اند. اعراب پس از حمله و فتح كشور پرتقال، درخت انجير را به آنجا برده‌اند. يهوديان قديم نيز درخت انجير را مي‌شناخته‌اند و نوعي از اين ميوه ارزشمند تحت عنوان فيكوس سيكوروس در تورات ياد شده است. در كتاب مقدس انجيل نيز از انجير، فراوان نام برده شده و به عنوان يكي از ميوه‌هاي بهشتي معرفي شده است. در قرآن كريم نيز خداوند به انجير قسم ياد نموده و سوره‌اي به نام اين ميوه نام‌گذاري شده است.

وضعيت كاشت درخت انجير در دنيا

درخت انجير، اكنون در تمامي قاره‌ها به منظور مصرف داخلي و يا به عنوان يك محصول صادراتي كاشت و پرورش داده مي‌شود. بيشترين سطح زير كشت اين درخت در نواحي حوزه مديترانه، درياي سرخ و خليج فارس مي‌باشد و خارج از نواحي ذكر شده، تنها در آمريكا به‌صورت چشمگير پرورش داده مي‌شود. مهمترين كشورهاي توليد كننده انجير خشك تركيه، مصر، اسپانيا، پرتغال و ايران ميباشند. در ايران نيز از نظر سطح زير كشت و ميزان توليد، استان فارس با فاصله قابل توجه در مقام نخست قرار گرفته است.

در ادامه اين مطلب، ما نكات كليدي در رابطه با كاشت و پرورش درخت انجير را برايتان ذكر كرده ايم. اگر شماهم علاقه مند به كاشت و يا نگهداري از اين گياه پرفايده هستيد، ما را تا انتهاي اين مقاله همراهي بفرماييد.

كاشت نهال انجير

براي شروع كار نياز به فضاي بزرگي نداريد زيرا نهال ها را حتي مي توان در گلدان يا باغچه كوچك نيز بكاريد؛ اكنون به بررسي مرحله به مرحله كاشت نهال مي پردازيم تا به خوبي برايتان جا بيوفتد.

مرحله اول:

حتما قبل از خريداري نهال به بحث زمان مناسب جهت كاشت انجير دقت كرده ايد و با فرض تعيين بهترين زمان كاشت از جانب شما، در مرحله بعد مكان مناسبي كه از تابش مستقيم و كافي نور خورشيد برخوردار باشد را براي كاشت نهال تان برگزينيد. بدين منظور نهال از ديوار و موانع ديگر حداقل بايد ? متر فاصله داشته باشد.

جهت كاشت نهال انجير در گلدان از رسيدن نور كافي و دارا بودن خاك گلدان از مواد مغذي اطمينان حاصل نماييد بدين منظور حين كاشت نهال خاك را با كودهاي مغذي و توصيه شده توسط كارشناسان يا مشاوران غني نماييد. گلدان در فصول گرم در حياط نگهداري شده و در فصل سرما به منزل منتقل مي شود و بهتر است از نور پشت پنجره به خوبي بهره مند گردد.

مرحله دوم:

با كمك بيل بزرگ گودالي حفر كنيد كه ارتفاع و بزرگي آن از ريشه درخت بيشتر باشد طوري كه ? الي ? برابر بزرگتر حفر گردد؛ سپس نهال را به آرامي درون گودال قرار دهيد و روي آن را با خاك به خوبي بپوشانيد.

مرحله سوم:

با اضافه كردن مالچ به اطراف خاك نهال به رشد موثر آن كمك مي كند و از رويش علف هاي هرز نيز جلوگيري مي نمايد؛ بنابراين يك لايه ? سانتي متري از مالچ را به خاك اطراف نهال بپاشيد تا به حفظ آب توسط نهال نيز كمك كرده باشيد.

چه موقع از سال بهترين زمان كاشت نهال انجير است؟

همان‌طور كه مي‌دانيد براي كاشت هر نهالي، زمان خاصي از سال مناسب است و كاشت به‌موقع، تأثير بسياري بر روند رشد و باردهي آن مي‌گذارد. اوايل اسفندماه و نيمه اول فروردين، زمان مناسبي براي كاشت انجير، هستند. با كاشت نهال در روزهاي باراني نيز مي‌توانيد نتيجه بهتري از رشد آن بگيريد.

اولين اقدام در رابطه با كاشت درخت انجير كه بايد درست درباره آن تصميم بگيريد، كاشت درخت در زمان مناسب است. اوايل ماه اسفند و نيمه اول ماه فروردين، بهترين زمان براي كاشت درخت انجير هستند.

در اين موقع، نهال در خواب است و رشد آن متوقف شده است. با كاشت در روزهاي ابري كه احتمال بارش باران وجود دارد، مي‌توانيد نتيجه بهتري مشاهده كنيد.

لازم است بدانيد كه بهترين زمان كاشت نهال انجير از لحاظ خشك نشدن گياه، حائز اهميت است.

فاصله‌ كاشت درخت انجير چقدر است؟ نكات لازم براي كاشت انجير:

فاصله كاشت براي انجير ديم، ?0 در ?0 متر است. عمق گودال‌ها بايد از ? تا ?.? متر و عرض آن حدود هفتاد باشد. قلمه‌ها نيز بايد هفتاد الي نود سانتي‌متر با قطر حدود ? سانتي‌متر باشند.

نكات زير را براي كاشت نهال انجير، رعايت كنيد:

نهال‌هاي ديم نياز به محافظت در برابر سرما، آفات، موش‌ها و گرماي شديد دارند.

در فصل رويش نهال، كود دهي را به شكل مايع انجام دهيد.

در كود دهي، زياده‌روي نكنيد.

چيدن ميوه را زماني انجام دهيد كه انجير نرم شده و رسيده باشد.

حفاظ مناسبي براي جلوگيري از حمله پرندگان به درخت ايجاد كنيد.

ميزان مقاومت انجير در برابر سرما :

درختان انجير به سرماي زمستان حساسيت بيشتري دارندميزان حساسيت به سرما در بيشتر ارقام انجير به اندازه مقاوم ترين درختان پرتقال گزارش شده است. همچنين مقاومت آن از درختان انار كمتر است. مقاومت اين درخت به سرما، رقم، سن، سلامتي درخت، و شرايط فيزيولوژيكي آن بستگي دارد. درختان جوان نسبت به سرما حساسيت بيشتري نشان مي دهند. درختان جوان در سرماي ?- درجه سانتيگراد طي ماههاي آبان و آذر آسيب ديده و با درجه حرارتهاي ?- درجه سانتيگراد در اواسط زمستان از بين مي روند. درختان انجير در اوايل شروع فصل سرما مقاومت كمتري دارند كه با پيشرفت ركود، درجه حرارت هاي پايين تر مقاومت بيشتري پيدا مي كنند بطوري كه درجه حرارت هاي ?- تا ?- درجه سانتيگراد در اوايل فصل زمستان ممكن است درختان را بخشكاند. ولي با پيشرفت مرحله ركود اين امر بسته به رقم، در درجه حرارت هاي پايين تر از ?? درجه سانتيگراد تحقق مي يابد. اندامهاي جوان درخت نسبت به سرما حساسيت بيشتري دارند. درجه حرارت هاي ?- تا ??- درجه سانتيگراد، شاخه هاي جـوان را از بين مي برد، در حاليكه تنه درخت در درجه حرارت ??- تا ??- درجه سانتيگراد نابود مي شود ولي ممكن است اندامهاي زير زمين، شاخسارهاي جديدي را در فصل رشد بعد بوجود آورند. ريزش زودتر از موعد كه ممكن است به وسيله حمله آفات و بيماريها و يا خشكسالي ايجاد شده باشد، حساسيت درخت را به سرما بيشتر مي كند.

روش تكثير درخت انجير :

روش هاي ازدياد انجير در دو دسته تكثير جنسي و غير جنسي قرار مي گيرند. از تكثير جنسي زماني استفاده مي شود كه شما دانه هاي درشتي از ميوه انجير به دست آورده باشيد. به گونه اي كه اين دانه ها زير دندان شما مشخص باشند. تكثير غيرجنسي به روش هاي مختلفي چون پيوند، خواباندن شاخه، پاجوش و قلمه زدن تقسيم مي گردد. قلمه زدن رايج ترين روش براي تكثير درخت انجير است.

تكثير به روش قلمه زدن :

قلمه زدن به دو صورت كاشت مستقيم و كاشت خزانه اي امكان پذير است.در روش قلمه زدن به شكل مستقيم حفره اي معادل يك تا ?.? متر  با پهناي ?? سانتي متر ايجاد و قلمه هاي ? يا ? ساله(بهتر است اين قلمه ها در محدوده سني انتخاب شوند كه از نظر ضخامت برابر با ? تا ? سانتي متر و از نظر قدي برابر با ?? تا ?? سانتي متر باشند) را در آن بكاريد. اين حفره ها با فواصل ? تا ?? متر از يكديگر ايجاد مي گردند.

در قلمه زدن به روش خزانه اي قلمه هايي به طول ?? تا ?? سانتي متر انتخاب مي شود. بهتر است اين قلمه ها را از درختان ? يا ? ساله قطع كنيد و در انتهاي فصل پاييز اقدام به اين برش نماييد. قلمه ها را در خاك رطوبتي با دمايي معادل? تا ? درجه حفظ نماييد.

در نهايت قلمه ها از پايان زمستان تا ابتداي بهار با فواصل ?? تا ?? سانتي متر بر روي زمين كشت مي شوند. زماني كه در حال كاشت قلمه هستيد، بايد آخرين جوانه از خاك خارج باشد. اين قلمه ها به سرعت رشد تكميلي خود را آغاز مي كنند. يك سال منتظر باشيد و آن گاه بهترين آن ها را به محلي جديد با عرض، گودي و طول نيم متر ببريد و بكاريد.

تكثير انجير به وسيله پاجوش :

براي كاشت درخت انجير با پاجوش بهتر است در بهمن يا اسفند دست به كار شويد و پاجوش ها را داخل حفره هاي آماده بكاريد. تنها ? يا ? شاخه از نهال باقي بگذاريد. براي كشت آبي حفره اي به اندازه ? متر ايجاد و حالا ?.? متر از آن را با خاك پوشش دهيد. حفره را آبياري كرده و شاخه را درون آن بگذاريد.

تكثير به روش خواباندن شاخه :

شاخه از بدنه درخت اصلي كنده نمي شود و در همان وضعيت به زير خاك هدايت مي گردد. آن گاه بعد از گذشت مدتي، شاخه منحرف شده ريشه مي دهد و زندگي خود را از سر مي گيرد. وقتي كه گياه يك ساله شد، دوباره قسمت بيشتري از آن در خاك نهان مي گردد. اين كار تا زماني كه فاصله گياه كاشته شده با درخت اصلي به حد مطلوب برسد، ادامه مي يابد. در نهايت بعد از به اندازه شدن اين فاصله از درخت اصلي انجير قطع و مستقل مي گردد.

تكثير انجير با استفاده از پيوند زدن :

براي توليد انجيرهاي مختلف مانند شاه انجير، انجير نوع سياه، متي، سبز و بر از پيوند استفاده مي شود. زمان مناسب براي پيوند درخت انجير ارديبهشت و روش مناسب انتخاب شده براي پيوند روش لوله اي است.

باغداري و مراقبت‌هاي لازم از آفات و بيماري‌هاي درختان انجير چگونه است:

هر گياه يا نهالي نياز به مراقب دارد؛ از گل‌هاي لطيف بهاري گرفته تا درختان تنومند. درصورتي‌كه به‌درستي از آن‌ها مراقب نشود، ممكن است به شكل‌هاي مختلفي آفت‌زده و يا از شدت سرما و گرما از بين بروند. در ادامه، نكات نگهداري از درخت انجير و به‌ اصطلاح فوت كوزه‌گري آن را به شما آموزش مي‌دهيم.

اين درخت، گرمسيري است و به سرما حساسيت بسياري نشان مي‌دهد. قهوه‌اي يا چروك شدن برگ‌هاي درخت انجير، تيره يا پلاسيده شدن جوانه و خشك شدن شاخه‌ها علائمي هستند كه به شما مي‌گويند درخت سرمازده شده و نياز به مراقبت و جابه‌جايي دارد.

نهال‌هاي تازه كاشته شده، به حفاظت احتياج دارند. باغداران معمولاً با برگ نخل و يا صندوق، دور نهال را مي‌پوشانند و آن را گرم نگه مي‌دارند.

هرس درخت بايستي در فصل گرم سال انجام شود؛ زيرا ايجاد زخم مي‌تواند درخت را نسبت به سرما حساس‌تر كرده و موجب از بين رفتن آن بشود.

كود دهي به‌موقع و استفاده از ضد آفت براي كاشت نهال انجير، حياتي است؛ اما مراقب باشيد در مصرف كود و آفت‌كش‌ها زياده‌روي نكنيد.

وضعيت نور جهت كاشت نهال:

درخت انجير به مناطق آفتابگير علاقه و نياز شديدي دارد و در صورت بهره مندي از نور خورشيد كافي به خوبي از جهت كمي و كيفي رشد خواهد كرد و باغبان از برداشت ميوه هاي خود بسيار خرسند خواهد شد؛ لذا در كاشت نهال انجير به اين نكته مهم بسيار توجه نماييد! بهره مندي از نور كافي ? الي ? ساعت جهت توليد انجير هاي مرغوب در اولويت قرار دارد هر چند در مناطق سايه وار نيز نهال رشد مي كند و حتي ميوه ميدهد اما به دليل نرسيدن نور خورشيد به صورت نرسيده و كوچك بر سر درخت باقي مي مانند و در نهايت غير قابل خوردن مي شوند.

خاك مناسب:

نهال انجير قابليت رشد در هر خاكي را دارد اما در خاك هاي شني، لومي و با زهكشي مناسب بهتر از خاك هاي رسي رشد خواهد كرد؛ البته لازم به ذكر است خاك شني_ رسي بهترين خاك براي كاشت نهال به حساب مي آيند چون امكان آسيب نهال در خاك شني به دليل نماتدها وجود دارد.

 عمق خاكي كه نهال در آن كاشته مي شود بايستي به اندازه اي عميق باشد كه در تمام طول سال آب كافي در اختيار نهال انجير قرار گيرد. عمق ?و نيم متر جهت رشد پر بازده ريشه ها مناسب بوده و پي اچ ? تا ? بهترين شرايط را براي رشد و توليد انجير فراهم مي كند؛ به عبارتي در پي اچ نسبتا قليايي عملكرد خوبي دارد.

دما:

درخت انجير در سال هاي اوليه رشد حساسيت بالايي به سرما نشان مي دهد اما به طور كلي دماي بين ?? تا ?? درجه ايده آل ترين وضعيت دمايي براي رشد نهال انجير تلقي مي شود؛ توجه داشته باشيد درخت انجير در مقابل گرما، خشكي و دماهاي مختلف مقاوم مي باشد اما دماي بيشتر از ?? درجه سانتي گراد بر عملكرد ميوه ها اثر منفي بر جاي خواهد گذاشت.

آبياري:

هر چند درخت انجير قادر به رشد و توليد محصول در مناطق كم آب مي باشد اما كم آبي هميشه مانع اصلي بر رشد طبيعي آن به حساب مي آيد و ميزان بازده درخت را كاهش مي دهد؛ لذا آبياري فوري و زياد نهال انجير پس از كاشت به دليل تماس بهتر ريشه با آب و خاك جهت جذب مواد معدني براي شروع سريع تر رشد ضرورت دارد.

نحوه‌ آبياري نهال و درخت بالغ انجير چگونه است؟

مقدار آب مورد نياز گياه انجير با توجه به سن و شرايط آن متفاوت است. در شرايط جغرافيايي كه باران زياد مي‌بارد، نياز به آبياري كاهش پيدا مي‌كند. درختان مسن و نهال‌ها به آب كمتر در دفعات بيشتري نياز دارند. هرچه خاك درخت سنگين‌تر باشد، از آنجايي‌ كه آب بيشتري در خود نگه مي‌دارد، به آبياري كمتري نياز دارند.

اگر در منطقه‌اي كه درخت كاشته شده است و هر 10 روز يك‌ بار به‌ اندازه 1 سانتي‌ متر باران مي‌ بارد، نيازي به آبياري توسط شما نيست. البته آبياري كمكي، مي‌تواند به رشد بهتر درخت كمك كند. زماني كه برگ‌هاي درخت انجير، زرد شده و بي‌حال مي‌شوند، نياز است كه به درخت آب بدهيد.

هرس كردن

مانند اكثر گياهان ديگر، انجير هم براي حفظ سلامتي خود به هرس نياز دارد. هرس اين درخت سبب بزرگ تر شدن ميوه هاي انجير آن مي شود. اين درخت را در اواسط پاييز، و بعد از نخستين سرمازدگي ها هرس كنيد.

هرس درخت انجير به دو صورت «هرس فرمي» و «هرس بهره‌برداري» انجام مي‌شود. در هرس فرمي، شكل ظاهري درخت به دلخواه و به صورت «بوته» يا «پا‌بلند» درمي‌آيد.

هرس بهره‌برداري درخت انجير با هدف تقويت قدرت باردهي آنها و ايجاد تعادل فيزيولوژيكي بين رشد شاخه‌ها و توليد ميوه انجام مي‌شود. هرس بهره‌برداري به چند نمونه تقسيم مي‌شود كه در مهمترين آنها از ? تا ? شاخه‌اي كه روي شاخه سال قبل باقيمانده و محصول پائيزه داده يكي را كه نزديك شاخه اصلي يا تنه درخت است نگه داشته و بقيه را حذف مي‌كنند.